X
تبلیغات
ماهر صنعت - نقشه خوانی صنعتی

ماهر صنعت

مقالات آموزشی

نقشه خوانی صنعتی

.

نحوه نشان دادن پیچ و مهره :

قطر خارجی پیچ را با خط دید ضخیم و قطر داخلی آن را ( دندانه و رزوه ) با خط نازک نشان می دهند به منظور نشان دادن مقطع پیچ ، قطر خارجی با دایره کامل  و یا خط ضخیم و قطر خارجی را با 4/3  دایره داخل دایره کامل قرار می گیرد                        

M                                          پیچ دندانه مثلثی

M22     پیچ دندانه مثلثی با قطر خارجی22                   

M22*1.5-12                     پیچ دندانه مثلثی با قطر خارجی 22 و دندانه ریز و طول 12

M22*1.5-12-L                پیچ دندانه مثلثی با قطر خارجی 22 و دندانه ریز و طول 12 و چپ گرد و گام 1.5

M22*8-P4-L                    پیچ دندانه مثلثی میلیمتری با گام واقعی 8 به طول 12 وگام ظاهری 4 (پیچ بیش از یک راه است)

 

 

نحوه نشان دادن مهره :

به منظور نشان دادن قطر خارجی مهره در حالت برش خورده از خطوط نازک ریز و برای نشان دادن قطر داخلی آن از خط دید ضخیم استفاده می کنند ودر حالت بدون برش ، قطر خارجی از دو خط ندید استفاده می شود وقطر خارجی را نیز با دو خط ندید نشان می دهند و به منظور نشان دادن مقطع مهره قطر خارجی را با دایره و خط نازک و قطر داخلی را با خط ضخیم و دایره کامل نشان می دهند .

برش :

به منظور نشان دادن قسمتهای درونی قطعات و تجسم آنها از صفحه برش فرضی استفاده می کنیم .

مسیر برش را با خط برش نشان می دهند وانتها ورا ضخیم تر  نشان می دهند  ، جهت دید را با حرف لاتین و پیکان نشان میدهند.

توضیح :

برای نشان دادن مسیر برش از خط محور استفاده می کنیم  ، که ابتدا و انتها را ضخیم تر و مابقی را با خط محور معمولی رسم می کنیم ، مکانهائی که برش فرضی داریم و تماس پیدا کرده اند با خطوط هاشور و با زوایای 30 45 -  60 استفاده می کنیم .

برش شکسته  :

به منظور نشان دادن قسمتهای درونی قطعات و تجسم راحتتر آنها را از صفحه ای برش فرضی ، استفاده می کنیم .

هرگاه نتوانیم با گذراندن یک صفحه برش فرضی که تمامی قسمتهای درونی جسم را نشان دهیم ،لازم است ، جهت مسیر برش را در مواقع مورد نیاز 90 درجه تغییر دهیم ، به این نوع برش برش شکسته یا پله ای می گویند .

برش موضعی  :

در صورتی که بخواهیم تنها جزئی از قطعه کار را در برش رسم کنیم از برش جزئی یا موضعی استفاده می کنیم .

تذکر :

یکی از مزایای برش موضعی نسبت به سایر برشها نیاز نداشتن به مسیر برش وجهت دید می باشد .

 

 

برش مقطعی یا گردشی :

از این نوع برش به منظور نشان دادن مقطع قطعات بویژه قطعات بلند استفاده می کنند این نوع برش نیز همچون قبل نیاز به نشان دادن مسیر برش و جهت دید ندارد .

انواع برش به طور خلاصه : ساده -  شکسته موضعی -  نیم دید متوالی - مقطعی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

هر جائیکه روی سطح x  باشد در نقشه ها ی ترکیبی نشانه سطوح تخت است ، جاهائیکه برای تقویت استفاده می شود  ناو گفته می شود .

چرخ دنده :

شکل آن را در نقشه ها به شکل زیر رسم می کنیم :

Z  تعداد دنده

M  مدول

do  قطر متوسط

P  گام دنده

df  قطر داخلی

dk  قطر خارجی

به منظور نشان دادن چرخ دنده ها در حالت بدون  برش قطر خارجی را با خط اصلی نشان داده و قطر متوسط را با خط ونقطه ( خط و محور ) نشان می دهند و از نشان دادن قطر خارجی صرفنظر می کنیم .

در صورتیکه چرخ دنده در حالت برش خورده رسم شود علاوه بر قطر خارجی ( که با خط ضخیم نشان می دهیم ) وقطر متوسط ( خط و محور ) قطر داخلی نیز با خط ضخیم نشان داده می شود .

استثنائات برش :

شافتها در برش رسم نمی شوند .

برش مقطعی :

برای نشان دادن مقطع قطعات از برش مقطعی استفاده می شود .

        آج خورده

                                         برای نوشتن توضیحات اضافه روی سطح استفاده می شود .

برش شعاعی :

به منظور رسم نمائی از قطعات خمیده لازم است               نمای خمیده قطعه ای مورد نظر به کمک پرگاربه صورت مستقیم  رسم گردد و سپس با انتقال اندازه های حقیقی اقدام به رسم نمای مورد نظر نمائیم در غیر اینصورت اندازه های نمای رسم شده مطابق با اندازه های واقعی قطعه مورد نظر نمی باشد . تنها در جائیکه رزوه شده باشد خطوط برش از رزوه گذر می کند .

برش متوالی :

در رسم کردن برش ، قطعاتی که عملیات ماشین کاری به روی آنها انجام می گردد ، می توانیم از برش متوالی استفاده کنیم ، در این نوع برش مانند برش ساده عمل می کنیم ولی تنها مقطع برش خورده در هر مرحله رسم می نمائیم .

علائم کیفیت سطوح :

سطح براده برداری نشود

خطوط حاصل از ابزار براده برداری با چشم غیر مسلح دیده شود وبا دست لمس گردد ( خشن )

خطوط حاصل از ابزار براده برداری با چشم غیر مسلح دیده نمی شود ولی با دست لمس گردد

خطوط حاصل از ابزار براده برداری با چشم غیر مسلح دیده نمی شود سنگ مغناطیس

خطوط حاصل از ابزار براده برداری با چشم غیر مسلح دیده نمی شود ( فوق العاده صاف )

 

هنگام استفاده از علائم کیفیت سطوح ، علامت کیفیت سطحی استفاده می گردد که نسبت به سایر اعلام در قطعه بیشتر استفاده شده با شد و روی سطوح مربوطه نوشته نمی شود در عوض در گوشه ای از نقشه آن علامت منظور می شود و سایر علائم کیفیت سطوح در داخل پرانتز ذکر می گردد .  

                                                                                                                              ( و          )

                          درسیستم ISO  ، 12 ، تا علائم داریم .

                    Ra                      متوسط فرورفتگی وبرجستگی رانشان می دهد . این اعداد تقسیم به دو هستند.                                    

                           این عددهاراباعلامت        نشان می دهند .

                          درسطوح معمولی ما شینکاری انجام می شود .

                          این عددهاراباعلامت              نشان می دهند .              

  

 

                          برای سنگ زنی معمولی استفاده می شود .

                           این عددهاراباعلامت                   نشان می دهند .              

                         برای سطوح خیلی صاف استفاده می شود . که از پارچه ونمد استفاده می کنند .

                          این عددهاراباعلامت                        نشان می دهند .              

 

 

                        سطح موردنظر براده برداری (ماشینکاری) نشود.

                        سطح موردنظر براده برداری (ماشینکاری)  شود.

 

               جهت نوشتن  توضیحات اضافی از علامت فوق استفاده می شود.                

از قسمت با لای آن برای مشخص کردن روش براده برداری استفاده می شود .

 

                                                                                                                                                                                            

 

انطباقات :

هر گاه دو قطعه در داخل یک دیگر تداخل پیدا کنند ، می گوئیم نوعی انطباق صورت گرفته ، به منظور نشان دادن میدان سوراخ و سیستم ثبوت سوراخ از حروف بزرگ زبان انگلیسی استفاده می کنیم . وبه منظور نشان دادن میدان تلرانس میله وسیستم ثبوت میله از حروف کوچک زبان انگلیسی استفاده می کنیم .

 

 

 

 

 

 

 

انواع انطباقات :

1-انطباق آزاد ( لق ) :

در این حالت اندازه قر سوراخ بزرگتر از قطر میله می باشد .

2- انطباق عبوری (Fit ) :

در این حالت اندازه سوراخ ومیله تقریبا" با یکدیگر برابر می باشد .

3- انطباق پرسی یا فشاری :

در این حالت اندازه قطر میله بزرگتر از قطر سوراخ می باشد .

سیستم ثبوط سوراخ :

در این حالت اندازه سوراخ ثابت بوده و براساس اندازه سوراخ قطر میله تغییر پیدا می کند .

سیستم ثبوط میله :

در این حالت اندازه قطر میله ثابت بوده و بر اساس اندازه قطر میله قطر سوراخ تغییر می دهیم .

 

H : انطباق عبوری

A …. G : انطباق آزاد

(I,O,Q,L) : در انطباقات داه نمی شود

Rd : دندانه گرد

F :   دندانه مربعی

S : دندانه اره ای

Tr :  دندانه ذوزنقه ای

H :سوراخ

h :میله

در رابطه روبرو علائم عبارتند از :

m22*8-P4-L

m دندانه

22قطر خارجی

8گام حقیقی

P4گام ظاهری

Lچپ گرد

                                                                                                                                                                                                

افزایش اندازه در تلرانس سبب افزایش تلرانس می شود اعدادی که کنار حروف زبان انگلیسی درج می شوند نشان دهنده کیفیت انطباقات می باشند بطوریکه هر چقدر عدد مذکور کوچکتر شود کیفیت انطباق و دقت آن افزایش می یابد و امکان خطا پذیری کاهش می یابد و هر چقدر عدد مذ کور بیشتر شود و به عدد 16 نزدیکتر شود کیفیت انطباق کاهش یافته و مقدار تلرانس و مقدار خطا پذیری بیشتر می شود .

از کیفیت انطباق IT 1  تا IT 5  برای ساخت تجهیزات صنعتی خیلی دقیق همچون وسایل اندازگیری استفاده می کنند و از IT8  به بالا برای ساخت وسایل و تجهیزات غیر دقیق همچون وسایل کشاورزی استفاده می کنند .

نکته :

در صنایع کوچک ثبوت سوراخ انجام می گیرد

در صنایع بزرگ  ثبوت میله انجام می گیرد

نحوه نشان دادن پیچ و مهره ها :

زاویه اینچی دندانه آمریکا ئی شبیه پیچ های اینچی انگلیسی است ولی زاویه راس آنها 60 درجه است

پیچهای اینچی  لوله  تفاوتهائی با پیچ های ویت ورس ( انگلیسی )  دارد ، تعداد دندانه در 1 اینچ بیشتر از آنها است .

h = 0.6495 P ارتفاع در پیچ تراشی                                                    گام

تفاوت پیچ ومهره های متریک در سیستم ISO , DIN

در سیستم iso  شعاع ته دندانه بیشتر  و قدار سر دندانه نسبت به سیستم   DIN  بیشتر می باشد و در سیستم DIN  ته وسر تیز تر می باشد .

در  ISO  ارتفاع دندانه کمتر نسبت به نوع DIN  می باشد .

به علت افزایش گردی ته دندانه پیچ و مهره های سیستم ISO  احتمال تمرکز تنش در ته دندانه کمتر می باشد .

احتمال خراب شدن سر دندانه های پیچ و مهره های  ISO  و پلیسه کردن آنها در اثر باز و بسته شدن نسبت به سیستم DIN  کمتر می باشد .

R ¾ * 16 پیچ لوله به قطر آبدهی ¾ و دارای 16 دندانه در 1 اینچ می باشد

W ¼ * 14 پیچ اینچی ویت ورس بقطر خارجی ¼                                

G پیچ لوله دندانه استوانه ای خارجی  

       

    زاویه دندانه اینچی امریکایی                         زاویه دندانه متریک                         زاویه دندانه اینچی

n      ناحيه تلرانسي در GD&T

n                 ناحيه تلرانسي فاصله

n      فاصله بين دو خط موازي

n      فاصله بين دو خط راست موازي

n      فاصله بين دو صفحه موازي

n      فاصله بين دو صفحه تخت موازي

n      فاصله بين دو دايره هم مركز

n      فاصله بين دو استوانه هم محور

n                 ناحيه تلرانسي قطري ( Ø )

n      دايره

n      استوانه

n      كره

 

تلرانس هندسی :

n     تلرانسهاي راستا:

n     تعامد

n     زاويه اي

n     توازي

n     ناحيه هاي تلرانسي:

n     صفحه نسبت به سطح (صفحه)

n     خط نسبت به سطح (صفحه)

n     صفحه نسبت به خط

n     خط نسبت به خط

                                                                                                                                            

    تلرانس راستی                  راستی سطح رانسبت به افق نشان می دهد .

تعريف خط راست: كوتاهترين فاصله بين دو نقطه

انواع راستي:

n    راستي براي سطح: (مثل: پايه و پيرو ؛ شفت جك هيدروليك)

n      ناحيه تلرانسي: بين دو خط موازي است و سطح مورد نظر هر شكلي ميتواند داشته باشد

n      اين ناحيه تلرانسي موازي يا عمود به هيچ جايي نيست و كاملا آزاد است

n     راستي براي محور: (مثل: گايدستونها)

n      ناحيه تلرانسي: يك استوانه به قطر Øt

n      در يك استوانه اگر سطح آن راست باشد طبعا محور آن نيز راست است اما عكس آن صادق نيست

        تلرانس گردی                       برای کنترل کردن گردی قطعات از آن استفاده می گردد . عامل اصلی که باعث خارج شدن گردی می شود ارتعاش می باشد .

n      در گردي هميشه ناحيه تلرانسي يك فاصله است

n      ناحيه تلرانسي: فاصله بين دو دايره هم مركز كه در اين محدوده سطح هر فرمي ميتواند داشته باشد

n   اشكالات چند روش اندازه گيري گردي:

n    روش ساعت و مرغك: در اين روش جمع گردي و هم محوري يعني لنگي اندازه گيري ميشود. اگر خطاي اندازه گيري شده از حدود نقشه كمتر باشد FIM ≤ Tol. قطعه قبول است و در غير اينصورت جاي شك است؟

n      روش V-Block : در اين روش براي قطعات سه پهن مركز قطعه نيز جابجا ميشود و علاوه بر خطاي گردي جابجايي مركز قطعه نيز اندازه گيري ميشود

n      روش كوليس: در اين روش براي قطعات سه پهن خطاي گردي قابل تشخيص نميباشد

n        اندازه گيري گردي:

n      روش Diametric Roundness Measurement(توسط كوليس) اندازه گيري در دو مقطع و سه قطر در طول شفت يا سوراخ و (Ømax-Ømin) ≤ 2xTol.

n      روش Vee Block و FIM ≤ (1+Coscant α)Tol.

n      روش Rotary Table و FIM ≤ Tol.

n      روش Profile Projector

n      روش Form Tester

n      Least Square Circle

n      Min. Circumscribed Circle (مثال: سيلندر و رينگ گيج)

n      Max. Inscribed Circle (مثال: پيستون و پين گيج)

n      Min. Zone Circles

n      روش اول :

n      استفاده از کولیس و میکرومتر :

n      دراین حالت با استفاده از کولیس ومیکرومتر حداکثرانحراف سطح مورد نظر از حالت گرذی را می توانیم بدست آوریم ولی در صورتیکه سطح حالت سه پهلو داشته باشد دچار خطای اندازگیری می شویم و کولیس یا میکرومتر مقدار خارج شدن از حالت گردی کمتر از مقدار خارج شدن از حالت گردی کمتر از مقدار واقعی قطعه کار نشان می دهد .

n      روش دوم :

n      استفاده از جناقی :

n      در این حالت با قرار دادن سطح مورد نظر در داخل قسمت  V شکل وچرخاندن آن با ساعت اندازگیری سطح مورد نظر را کنترل می کنند در این حالت حتی برای قطعات سه پهلو نیز می توانیم حداکثر مقدار انحراف از گردی را بدست آوریم .

n      نحوه کنترل تلرانس استوانه ای : Cylindricity

n      در این حالت با استفاده از ساعت اندازگیری سطح مورد نظررا در قسمتهای مختلف و با حرکت دورانی دادن به قطعه کار کنترل می کنند  که این عمل میتواند همزمان به حرکت دادن دورانی قطعه کار وحرکت خطی ساعت اندازگیری انجام بپذیرد ویا اینکه به صورت مجزا و حرکت دادن قطعه کار وکنترل گردی آن در چند نقطه جداگانه عمل کنترل استوانه ای بودن را انجام دهد .

     تلرانس تختی                   جهت کنترل مسطح بودن  قطعات استفاده می شود ،

n      تعريف سطح تخت: سطحي كه تمام نقاط آن در يك صفحه تخت قرار گرفته باشد

n      در تختي هميشه ناحيه تلرانسي يك فاصله است

n      فاصله بين دو صفحه تخت موازي كه موازي يا عمود به هيچ جايي نيست و كاملا آزاد است

راستي يك تلرانس دوبعدي است و تختي يك تلرانس سه بعدي است

n      توزيع خطاي تختي در سطوح:

n      جهت جلوگيري از تمركز خطا در يك نقطه ميتوان نرخ توزيع خطا در مساحتهاي كوچكتر در نظر گرفت (مثل: سطح نيم تنه و سرسيلندر)

n      نحوه کنترل تلرانس هندسی تختی :

n      روش 1 :

n      در این حالت قطعه کار بر روی صفحه ای مسطح قابل تنظیم قرار میگیرد و با استفاده از ساعت اندازگیری مقدار انحراف صفحه ای مورد نظر بدست می آید .

n      حسن استفاده از این روش سهولت در استفاده از آن و همچنین قابلیت تراز نمودن صفحه ای بر روی آن می باشد .

n      روش 2 :

n      در این حالت قطعه کار بطور مستقیم بر روی صفحه صافی قرار گرفته و با گذراندن نور از دو صفحه مقدار خطای ایجاد شده را به کمک میله اندازگیری می کنیم . این روش تنها می تواند برای خطاهای بیش از 0.1 میلیمتر مورد استفاده قرار بگیرد .

n      روش 3 :

n      در این حالت قطعه مورد نظر بر روی دو عدد راپورتر ( بلوک ) قرار می گیرد و از پائین آنها بکمک ساعت اندازگیری مقدار خطای تختی اندازگیری می شود .

n      حسن استفاده از این روش در این است که سطح مورد نظر بطور مستقیم کنترل شده و خطاهای ایجاد شده در سطوح دیگر هنگام اندازگیری دخالت ندارد .

n      روش 4 :

n      شبیه روش سوم می باشد .

Roughness

Wariness

                                                                                                                                                       

 

 

Forms

                                                                                                                                                                                   

   تلرانس فرم خطی                  در صورتیکه بخواهیم فرم یا انحنای سطوح قوس دار راتحت کنترل قرار دهیم از تلرانس فرم خطی استفاده می کنیم .

n      نكات:

n      تلرانسهاي فرم همگي در مورد سطح بحث ميكنند و تنها يك مورد از راستي وجود دارد كه در مورد محور صحبت ميكند

n      مقدار تلرانس هندسي راستي در سطح هميشه بزرگتر يا برابر مقدار تلرانس هندسي راستي در محور يك استوانه ميباشد

n      شرط ماكزيمم ماده در راستي امكان پذير است

n      توزيع خطاي راستي در طول سطح:

n      جهت جلوگيري از تمركز خطا در يك نقطه ميتوان نرخ توزيع خطا در طولهاي كوچكتر در نظر گرفت (مثل ميل ماهك)

 

نحوه استفاده از تلرانسهای هندسی                                                                                                                 مقدار تلرانس       

A.B

0.03

 

                                                                                                                                        سطح یا محور مبنا

 


به طور خلاصه :

راستی                                                                                                                              تقارن

فرم خطی                                                                                                     توازن

فرم سطحی                                                                                                      زاویه ای

فرم تختی                                                                                                           عمود

استوانه ای                         

گردی                                    

هم محوری( هم مرکزی )    

لنگی مقطعی

لنگی کلی

موقعیت                              

 

تلرانس استوانه ای :

جهت تحت کنترل قرار دادن سطح استوانه قطعات از این نوع تلرانس استفاده می شود .

n      تلرانس گردي به كليه قطعاتيكه مقطع گرد داشته باشد قابل اعمال است (مثل: دمبل؛ مخروط؛ استوانه و ...) ولي تلرانس استوانه اي فقط به قطعات استوانه اي قابل اعمال است

n      در استوانه اي هميشه ناحيه تلرانسي يك فاصله است

n      فاصله بين دو استوانه هم محور كه در اين محدوده سطح هر فرمي ميتواند داشته باشد

n      استوانه اي بودن يعني:

n      جسمي كه داراي مقطع گرد (گردي) با يالهاي راست (راستي) و زاويه (توازي) نداشته باشد

n      البته زاويه يالها (توازي) با تلرانس ابعادي چك ميشود بنابراين استوانه اي تركيبي از گردي و راستي است

 

 

 

 

n      اندازه گيري استوانه اي:

n      روش اندازه گيري با فرم تستر  (توسط روش LSC خطاي استوانه اي محاسبه ميشود)

 

 

حالات مختلف استفاده از تلرانس هندسی :

الف در صورتیکه نوک فلش بر روی سطح قرار گرفته باشد ،منظور تلرانس هندسی سطح نشان داده شده می باشد ، و تنها شکل هندسی سطح مشخص شده تحت کنترل می باشد .

ب در صورتیکه نوک فلش در امتداد خط اندازه قرار گیرد منظور تحت کنتترل قرار دادن فرم هندسی محور ( محور همان قسمتی که نوک فلش در امتداد خط اندازه  آن قرار گرفته است می باشد ) .

ج در صورتیکه نوک فلش بر روی محور قطعه کار قرار گیرد منظور تلرانس هندسی کل قطعه کار می باشد و لازم است محور کل قطعه کار از نظر شکل هندسی تحت کنترل قرار گیرد .

از تلرانس هم محوری برای تحت کنترل قرار دادن محور استفاده می شود یعنی تلرانس هم محوری نشان داده شده نسبت به محور مبنای A 0.02 میلی متر می باشد به عبارت دیگر محور قسمت نشان داده شده یا یا محور مبنای A دقیقا" در یک امتداد قرار می گیرند ولی می توانند حداکثر به مقدار 0.02 میلی متر با یکدیگر اختلاف داشته باشند .

تلرانس هم محوری نشان داده شده نسبت به محور کل قطعه کار 0.02 میلیمتر می باشد .

تلرانس لنگی : ( مقطعی )

از تلرانس لنگی به منظور تحت کنترل قرار دادن مقدار لنگی سطوح استفاده می کنند .

نکته :

دو قسمت از یک قطعه ممکن است با یکدیگر هم محور باشند ، ولی از نظر لنگی یکسان نباشند . یعنی نسبت به یکدیگر لنگ با شند اگر دو قسمت از یک قطعه ممکن است با یکدیگرلنگ نباشد قطعا" هم محور می باشد ولی عکس آن صادق نمی باشد .

تلرانس لنگی سطح نشان داده شده نسبت به سطح a  محور مبنای b  0.02m m می باشد .

تلرانس لنگی ( مقطعی ) به تنهائی تلرانس گردی و مقطعی را در بر می گیرد .

تلرانس لنگی کلی :

 

از این نوع به منظور تحت کنترل قرار دادن لنگی کل یک سطح استفاده می کنند و به تنهائی در بر گیرنده تلرانس گردی راستی استوانه ای ، تختی و هم محوری می باشد .

تلرانس موقعیت ( وضعیت ) Position  :

از این نوع به منظور کنترل موقعیت استفاده می کنند .

خصوصیات تلرانس موقعیت :

  به تنهائی در بر گیرنده تلرانس گردی استوانه ای وراستی را در بر میگیرد  . بنابر این در مثال زیر سوراخ نشان داده شده باید در داخل استوانه ای فرضی با قطر 10.08 mm و طول 20mm .

 

 

 

 

 

تلرانس موقعیت محورهای عمودی نسبت به یکدیگر 0.05 mm می باشد ، به عبارت دیگر هر یک از سوراخها باید در داخل استوانه فرضی به قطر 10.10mm نسبت به یکدیگر 0.02mm می باشد یعنی هر یک از سوراخها در داخل یک استوانه فرضی به قطر10.04mm باید قرار گیرد .

تلرانس تقارن :

 

 

به منظور تحت کنترل قرار دادن       از قطعات که نسبت به یکدیگر متقارن هستند استفاده می کنند .تلرانس تقارن ، محورسوراخ  نشان داده شده نسبت به محور مبنای D,C  1mm, می باشد .( شکل صفحه 5 )

در مثال فوق سوراخ نشان داده شده در مجموع سوراخ نشان داده شده در مجموع می تواند نسبت به محورهای مبنای D,C 1mm

خطا پیدا کند در این خطا ممکن است به علت گرد نبودن سوراخ ، استوانه ای نبودن سوراخ ومستقیم نبودن آن باشد .

-        در استاندارد آمریکا به منظور استفاده از تلرانسهای هندسی ابتدا علامت تلرانس سپس مبنا و بعد از مقدار تلرانس مشخص    می شود .

-        مقدارتلرانس درسیستم آمریکائی بر حسب اینچ بیان می شود .

-        برای نشان دادن مبنا در سیستم مبنا از مثلث استفاده نمی شود ، و دو طرف حرف مبنا خط تیره قرار می گیرد .

تلرانس توازی :

 

از آن به منظور موازی بودن یک سطح یا محور با با سطح یا محور مبنا استفاده می شود .و این نوع تلرانس تلرانسهای راستی و تختی را شامل می شود .

n      در تلرانسهاي راستا جنس مقدار تلرانس هندسي از درجه نبوده بلكه از mm ميباشد

n      در تلرانسهاي راستا ميتوان از تلرانسهاي فرم براي محدود كردن رفتار سطح نيز استفاده كرد

n      ارتباط تلرانسهاي راستا با تلرانسهاي ابعادي

n      تلرانسهاي راستا در تلرانسهاي ابعادي شناور هستند

n      هميشه تلرانسهاي راستا كوچكتر از تلرانسهاي ابعادي است

n      شرايط محدوديت مبناي اول:

n      حتما بايد تلرانس تختي داشته باشد

n      ميتوان گفت كه حتي محدب نباشد Not convex

n      اندازه گيري توازي:

n      براي اين تلرانس با يك مبنا نيز امكان پذير است و تمامي نقاط سطح مورد نظر بايد توسط ساعت لمس شود FIM ≤ Tol.

n      اندازه گيري تعامد:

n      براي اين تلرانس با يك مبنا نيز امكان پذير نيست و بايد حداقل دو مبنا داشته باشد

n      در نقشه ايكه مبناي دوم وجود ندارد:

n      طراح ميتواند مبناي دوم را انتخاب نمايد

n      اگر طراح در دسترس نبود , بايد سراغ عملكرد قطعه رفت

n      اگر هيچكدام نبود, روشي كه كمترين خطا را نشان ميدهد صحيح ترين اندازه گيري ميباشد

 

n      تفاوت بين زاويه Simple Angle  و زاويه اي Angularity

n      محاسبه تلرانس ابعادي از روي تلرانس زاويه اي

n      انتقال مقدار تلرانس زاويه اي به افق (تصوير مقدار تلرانس)

n      تلرانس ابعادي هميشه بايد بزرگتر از تلرانس زاويه اي باشد

n      توزيع خطاي زاويه اي:

n      جهت جلوگيري از تمركز خطا در يك ناحيه ميتوان نرخ توزيع خطا در فواصل كوچكتر در نظر گرفت

 

 

 

 

 

 

 

تلرانس زاویه ای :

زمانی از این نوع تلرانس استفاده می کنیم ، که بخواهیم فرم هندسی زوایا را تحت کنترل قرار دهیم .

در تلرانس ابعادی تنها زاویه ای اندازگیری می شود و ملاک این است که زاویه مورد نظر در بیشتر قسمتها ی قطعه کار تحت کنترل باشد ولی در تلرانس زاویه ای لازم است زاویه مورد نظر در تمامی سطح نشان داده شده تحت کنترل قرار گیرد .

n      تلرانس زاويه اي يك مبحث عمومي از تلرانس راستا بوده و تلرانسهاي تعامد و توازي حالتهاي خاص ميباشند

n      ناحيه تلرانسي صفحه نسبت به صفحه:

n      زاويه اي:  ناحيه تلرانسي بين دو صفحه تخت موازي با زاويه مورد نظر نسبت به سطح مبنا ميباشد و سطح مورد نظر در اين ناحيه هر شكلي ميتواند داشته باشد

n      تعامد: ناحيه تلرانسي بين دو صفحه تخت موازي بوده و عمود به سطح مبنا ميباشد و سطح مورد نظر در اين ناحيه هر شكلي ميتواند داشته باشد

n      توازي: ناحيه تلرانسي بين دو صفحه تخت موازي بوده و موازي به سطح مبنا ميباشد و سطح مورد نظر در اين ناحيه هر شكلي ميتواند داشته باشد

تلرانس تعامد ( عمود ) :

از این نوع  به منظور تحت کنترل قرار دادن زوایای 90 درجه یا قائمه استفاده می کنند در این حالت ابتدا سطح 90 درجه مورد کنترل قرار می گیرد سپس دو صفحه ای فرضی در بالاترین و پائینترین قسمت سطح عمود را تصور می کنیم فاصله این دو صفحه نباید بیشتر از مقدار تلرانس مشخص شده باشد .

n      توزيع خطاي تعامد:

n      جهت جلوگيري از تمركز خطا در يك ناحيه ميتوان نرخ توزيع خطا در فواصل كوچكتر در نظر گرفت

تغییر دهنده ها :Modifiers

تغییر دهنده تصویری ( تصویر شده ) P

0.02

A.B

Project tolerance zone

تلرانس موقعیت محور سوراخ شده نسبت به سطح مبنای Aوb                                                        

اگر علامت خطی نبود یعنی تغییرات در یک طرف انجام گیرد .

اگر علامت خطی بود یعنی از دو طرف به مقدار مشخصصی اضافه شود .

شرایط حداکثر ماده :Maximum Material condition

در شرایطی که قطعه کار بتواند بیشترین وزن ( سنگینی ) ممکنه را داشته باشد MMC

در این حالت سوراخ دارای حداقل اندازه بوده و میله دارای حداکثر اندازه می باشد .

شرایط حداقل ماده :Least Material condition

در شرایطی که قطعه کار بتواند حداقل  وزن ( سنگینی ) ممکنه را داشته باشد LMC

در این حالت سوراخ دارای حداکثر اندازه بوده و میله دارای حداقل اندازه می باشد .

 

 

تغییر دهنده :Regardless of feature Size

در این حالت هیچ گونه  علامتی در کادر مربوطه درج نمی شود یعنی تلرانس ابعادی مشخص شده در نظر گرفته می شود .RFS

نحوه کنترل تلرانسهای هندسی  :

1 - تلرانس راستی :( ساعت اندازگیری )

به منظور کنترل راستی سطوح از ساعت اندازگیری استفاده می کنیم . به طوریکه ساعت اندازگیری می تواند حداکثر بر مقدار تلرانس هندسی مشخص شده حرکت کند .

n      ناحيه تلرانسي صفحه نسبت به خط:

n      ناحيه تلرانسي بين دو صفحه تخت موازي نسبت به خط (محور) مبنا ميباشد و سطح مورد نظر در اين ناحيه هر شكلي ميتواند داشته باشد

n      روش اندازه گيري (صفحه نسبت به خط):

n      براي سوراخهاي مبنا توسط پينهاي استاندارد يا دو مرغك و ساعت اندازه گيري

n      براي شفتهاي مبنا توسط سه نظام و ساعت اندازه گيري

n      ناحيه تلرانسي خط نسبت به خط:

n      ناحيه تلرانسي خط (محور) نسبت به خط (محور) مبنا ميباشد و محور مورد نظر در اين ناحيه هر شكلي ميتواند داشته باشد

n      روش اندازه گيري (صفحه نسبت به خط):

n      براي سوراخهاي مبنا توسط پينهاي استاندارد يا دو مرغك و ساعت اندازه گيري

n      براي شفتهاي مبنا توسط سه نظام و ساعت اندازه گيري

 

 

کنترل سطحی از نظر تلرانس هندسی : Roughness Wariness From

2-  استفاده از رینگ گیج ( بوش )

در این حالت قطر سوراخ رینگ گیج را برابر با حداکثر مقدار انحراف مورد نظر انتخاب می کنیم ، به عنوان مثال برای شکل زیر قطر رینگ گیج را 18.8 گرفته وطول آن را نیز برابر با حداکثر اندازه طول قطعه کار انتخاب می کنیم ، در این حالت قطعه کار باید به راحتی در داخل سوراخ رینگ گیج قرار گیرد .

تلرانسهای فرم :

 مبنا :Datum

برای استفاده از سطح مبنا از مثلث توپر استفاده می کنیم .

n      تعريف مبنا :

n      مبنا ميتواند يك نقطه؛ يك خط؛ يك صفحه يا هر سطح هندسي ديگري باشد كه از آن ابعاد اندازه گيري يا تلرانسهاي هندسي نسبت به آن داده ميشود

n      مبنا Datum : مبناهاي نقطه, خط يا سطحي هستند كه بصورت ايده آل در نقشه ها آورده ميشود

n      فيچرمبناDatum feature  : فيچرهاي واقعي قطعات هستند كه مبناها را ميسازند

n      مبناي شبيه سازي شده Simulated datum : سطوح مبناهاي مراجع اندازه گيري (مثل: صفحه صافي , گيج بلاك , تيغه هاي موازي , پين گيج ها و رينگ گيجها) كه در تماس با فيچر مبنا هستند و يك نقطه, خط يا صفحه را ميسازند.

 

 

n      يك قطعه در فضا 6 درجه آزادي دارد

n      هر نقطه از قطعه يك درجه آزادي را مهار مينمايد

n      اولين مبنا در قطعات غير دوار با 3 نقطه تماس 3 درجه آزادي را مهار ميكند و نقش Support را دارد

n      دومين مبنا در قطعات غير دوار با 2 نقطه تماس 2 درجه آزادي را مهار ميكند و نقش Align را دارد

n      سومين مبنا در قطعات غير دوار با 1 نقطه تماس 1 درجه آزادي را مهار ميكند و نقش Stop را دارد

n      هميشه نياز به 3 مبنا در تلرانسهاي هندسي وجود ندارد , گاهي نيز با يك مبنا يا با 2 مبنا (قطعات دوار) كار انجام ميشود و بستگي به عملكرد قطعه و فيچرهاي قطعه در مونتاژ دارد

 

 

n      نحوه مبنا گذاري روي نقشه:

n      علامت مبنا

n      ترتيب مبناها

n      يك قطعه ميتواند يك مبنا داشته باشد

n      مبناي مشترك

n      سطح استوانه مبنا

n      محور استوانه مبنا

n      مركز كره مبنا

n      مبناهاي جزئي Partial Datum

n      مبنا هاي جزئي (Partial Datum):

n      زمانيكه سطح قطعه به شكلي است كه نميتوان از مبناي كامل براحتي استفاده نمود و هر مبنا را بايد بصورت نقاط تماس درنظر گرفت و مبنا را خرد كرد.

n      مبنا در ماكزيمم ماده:

n      مونتاژ اصل است

n      لقي تحت كنترل نيست (بعداز مونتاژ قطعه لق بود مهم نيست)

n      براده برداري آسان است

قطعه با مبنا در ماكزيمم ماده آسانتر و ارزانتر توليد ميشود

 

 

نحوه کنترل تلرانس زاویه ای : Angularity

به منظور تحت کنترل قرار دادن تلرانس زاویه ای قطعات می توانیم با استفاده از خط کش سینوسی وبلوکهای اندازگیری سطح محور مورد نظر را به صورت کاملا" عمودی افقی قرار داده وبا استفاده از ساعت اندازگیری سطح مورد نظر را کنترل کنیم .که مقدار حرکت ساعت اندازگیری نباید بیشتر از مقدار تلرانس معین شده باشد وهمچنین می توانیم محل قرار گرفتن ساعت اندازگیری را به مقدار زاویه مورد نظر نسبت به افق انحراف داده و با قرار دادن سطح قطعه کار به صورت افقی سطح مورد نظر را کنترل می کنیم .

نکته :

در صورتیکه سوراخ به عنوان مبنا قرار گیرد مقدار آن به عنوان مبنا در نظر گرفته می شود ، حتما" پین گیج باید تحت انطباق فیت Fit یا پرسی داخل سوراخ قرار گیرد وبا استفاده از در مرغک ویا روشهای مشابه سطح مورد نظر نسبت به محور سوراخ می سنجیم .

در صورتیکه سطح داخلی سوراخ به عنوان مبنا انتخاب شده باشد لازم است از پین گیجی با قطر کمتر نسبت به سوراخ استفاده شود .

تلرانس تعامد : Squareness

برای  اندازگیری از گونیا در تعامد استفاده می شود .

جای سطح مبنا وسطحیکه باید کنترل شود را موقع کنترل نمی توان جابجا کرد

 

نحوه کنترل تلرانس تعامد :

به منظور کنترل تلرانس ابعادی موقعیت زاویه 90 درجه از انواع گونیا ها استفاده می شود که این وسیله تنها قادر است مقدار زاویه 90 درجه را کنترل کنیم وقادر به اندازگیری فرم هندسی مثلا" مقدار ستختی سطح مقدار راستی وامثال آن نمی باشد ، بنابر این با اثبات نگه داشتن سطح مبنا بر روی وسایل کمکی کالیبره شده ، اقدام به کنترل آن به استفاده از ساعت اندازگیری می نمائیم .

در صورتیکه نیاز باشد تلرانس تعامد سطح نسبت به محور قطعه کار کنترل شود . لازم است قسمت مورد نظر به صورت فیت در داخل رینگ گیج قرار گیرد وبا استفاده از ساعت اندازگیری تلرانس تعامد را اندازگیری می کنیم ودر صورتیکه نیاز باشد سطح مورد نظر نسبت به سطح مبنای دیگری کنترل شود باید سطح مبتا در داخل وسیله ای همچون سه نظام قرار گیرد .

تلرانس توازی   :Parallelism

در این نوع تلرانس در یک راستا بودندو قسمت نسبت به یکدیگر کنترل می شود بنا بر این لازم است سطح مبنا بر روی صفحه صافی سطح تخت کالیبره شده قرار گیرد و با استفاده از ساعت اندا زه گیری وحرکت دادن ان بر روی سطح مورد نظر کلورانس توازی را کنترل نماییم. در این حالت موارد دیگری همچون عدم تختی سطح مورد کنترل عدم راستی آن عدم گردی یا استوانه ای بودن آن و موارد مشابه به طور مستقیم در اندازه گیری موثر واقع می شوند بنابراین در مواقعیکه نیاز باشد توازی بودن دو قسمت بدون تاثیر موارد فوق اندازگیری و کنترل شود لازم است مابین سطح مورد نظر ومیله لمس کننده ساعت اندازگیری واسطه ای مانند راپورتر قرار گیرد .

تلرانس موقعیت یا وضعیت :

 

 

توضیح در شکل نشان داده شده با توجه به تلرانس موقعیت 0.2 نسبت به سطح مبنای A لازم است

1-    محور هر دو سوراخ با یکدیگر موازی باشد.

2-    محور سوراخ نشان داده شده نسبت به سطح مبنای A عمود باشد  .

3-    سوراخ نشان داده شده از نظر گردی ، استوانه ای وراستی تحت کنترل باشد . با توجه به اینکه اندازه بین محور دو سوراخ یعنی مقداری 24 میلی متر وداخل کادر قرار گرفته است لازم است موقعیت سوراخ نشان داده شده نسبت به سوراخ مجاور که به عنوان مبنا محسوب می شود  ، سنجیده شود ، اگر عدد 24 در کادر نبود  موقعیت سوراخ را فقط نسبت به سطح A می سنجیدیم وکاری به سوراخ مجاور نداشتیم و توازی محور دو سوراخ را نیازی به کنترل نبود .

 

 

نحوه کنترل موقعیت سوراخ نشان داده شده :

در این حالت لازم است دو پین گیج داخل هر دو سوراخ قرار گیرد به طوریکه مقداری از پین گیج از سطح قطعه کار بالاتر باشد سپس با قرار دادن پایه اندازگیری بر روی پین گیجی که داخل سوراخ مبنا قرار گرفته است و حرکت دادن آن موازی بودن دو پین گیج را مطابق شکل مقابل کنترل کنیم .

برای کنترل تعامد محور سوراخ مورد نظر نسبت به سطح مبنای A مطابق زیر عمل می کنیم :

با توجه به مطالب و موارد فوق به منظور تحت کنترل قرار دادن تلرانس موقعیت در قطعات با تیراژبالا می توان از راه مناسبتر استفاده کرد .از گیجی مانند گیج نشان داده شده .

تقارن ، نحوه اندازگیری تلرانس تقارن Simmetry

  نکته :

در هنگام اجرای کنترل هندسی باید از صحیح بودن کنترل ابعادی مطمئن باشیم

حالت اول :

شکل مقابل تلرانس تقارن محور شیار نشان داده شده نسبت به محور کل قطعه کار 0.06 میلی متر می باشد به عبارت دیگر دو طرف قطعه کار باید نسبت به محور ان دقیقا" بر روی یکدیگر منطبق شوند . بنابر این قطعه مورد نظر بر روی صفحه صافی قرار گرفته وبا استفاده از ساعت اندازگیری مقدار تختی شیار را در هر دو طرف  کنترل کنیم همچنین مقدار تعامد سطح عمودی شیار را نیز با ساعت اندازگیری کنترل می کنیم مجموعه انحراف تختی در دو طرف شیار و همچنین حداکثر انحراف سطح عمودی شیار از حالت تعامد نباید بیشتر از 0.06 میلیمتر باشد .

نکته :

چون دو طرف قطعه کار باید به طور کامل بر روی یکدیگر منطبق شوند و سطوح خارجی قطعه کار نیز در تلرانس باید تحت کنترل باشد لازم است سطوح قطعه کار بطور کامل بر روی صفحه صافی قرار بگیرد ، هنگام کنترل تختی شیار ساعت اندازگیری صفر شود وسپس اقدام به کنترل سطح مقابل بنمایند .

در شکل زیر تلرانس تقارن محور سوراخ نشان داده شده نسبت به محور شیارها 0.08 میلیمتر می باشد به عبارت دیگر دو طرف شیارها و دو طرف سوراخ نسبت به محور مرکزی آنها متقارن بوده وباید دقیقا" بر روی یکدیگر منطبقر شوند .لذا لازم است بدون در نظر گرفتن سطوح خارجی قطعه کار سطوح شیارها  و سوراخ از نظر تختی وراستی وهمچنین تعامد کنترل شوند

بنابر این قطعه کار بر روی دو سطح مجزا قرار گرفته و سپس با استفاده از ساعت اندازگیری سطح افقی شیار را از نظر تختی کنترل کنیم سپس قطعه کار را برگردانده و سطح دیگر شیار را از نظر تختی کنترل کرده که مجموع انحراف از تختی نباید بیشتر از مقدار تلرانس یعنس مقدار 0.08 میلی متر باشد همین عمل را برای کنترل تعامد سطوح عموذدی شیارها انجام می دهیم همچنین مقدار راستی سوراخ را نیز با استفاده از ساعت اندازگیری وحرکت دادن ساعت در راستای محور آن انجام میدهیم

نکته :

در تولید انبوه بهترین وسیله برای کنترل تلرانس تقارن استفاده از فیکسچرهای کنترل است  .

کنترل تلرانس لنگی : Run – Out

اگر راستای فلش مستطیل تلرانس لنگی عمود بر راستای محور سطح مبنا باشد ، تلرانس لنگی طول است .

اگر راستای فلش مستطیل ، موازی راستای محور سطح مبنا باشد تلرانس لنگی شعاعی است .

 

 

لنگی مقطعی به دو دسته ی  مقطعی شعاعی و طو لی تقسیم میشود در صورتی که جهت فلش که سطح مورد نظر را نشان میدهد عمود بر محور مبنا باشد نوع لنگی  لنگی مقطعی طولی میباشدودر صورتی که نوک فلش در راستای محور مبنا باشد  نوع لنگی لنگی مقطعی شعاعی میباشد

در لنگی مقطعی ساعت اندازه کیری بر روی یک نقطه از سطح صفر شده ودر همان نقطه کنترل میشود ولی در لنگی کلی ساعت اندازگیری بر روی یک قطعه از ساعت صفر شده ودر همان نقطه کنترل می شود ولی در لنگی کلی ساعت اندازگیری در کل سطح مورد نظر حرکت داده شده ومقدار لنگی در کل سطح سنجیده می شود

 

 

 

 

 

 

 

 

نحوه کنترل لنگی مقطعی :

 در شکل بالا تلرانس لنگی مقطعی نسبت به محور مبنای 2A 0.3 میلیمتر می باشد لذا دنباله قطعه کادر داخل کولت قرار گرفته ساعت اندازگیری نیز بر روی سطح مورد نظر صفر شده و با حرکت دورانی که به قطعه کار داده می شود مقدار انحراف ساعت اندازگیری کنترل می شود که بنابراین مقدار از 0.3 میلی متر در این مثال بیشتر می باشد

نحوه کنترل لنگی کل  :

در این حالت نیز کلیه عملیات فوق مجددا" تکرار می شود ، فقط ساعت اندازگیری در یک مرحله صفر شده و علاوه بر حرکت دورانی قطعه کار میله لمس کننده ساعت اندازگیری در جهت طولی قطعه کار حرکت داده می شود که قطعه کار از انحراف در کل سطح نباید بیشتر از قطر تلرانس مشخص شده باشد

نحوه اندازگیری پروفیل خطی :Profile Of Line

از تلرانس پروفیل خطی به منظور کنترل فرم خطی سطوح استفاده می کنند

 

پروفیل سطحی :Profile Of Surface

 

از این تلرانس به منظور کنترل فرم سطحی سطوح استفاده می شود به عبارت دیگر پروفیل سطحی حالت سه بعدی دارد و پروفیل خطی حالت دو بعدی دارد .

به منظور کنترل و اندازه گیری تلرانس پروفیل خطی یکی از روش های ساده استفاده از شابلون میباشد که در این حالت شابلون بر روی سطح  مورد نظر قرار گرفته وبصورت خطی بر روی آن حرکت داده میشود هیچ گونه نوری ما بین شابلون وسطح مورد نظر نباید رد شود ودر صورتی که فاصله ی بین شابلون وسطح ایجاد شود این فاصله نباید  بیشتر از مقدار تلرانس پروفیل خطی مشخص شده در نقشه باشد

روش دوم :

در این روش با استفاده از الگو شابلون و دوساعت اندازه گیری اقدام کنترل پروفیل خطی می نماید بطوریکه هر دو ساعت اندازه گیری بر روی یک محور قرار گرفته و میله ی  لمس کننده ، یکی از آنها بر روی سطح الگو مماس شده و میله ی لمس کننده ی ساعت دیگر بر روی سطح قطعه کار مماس میشود با حرکت دادن ساعت  اندازه گیری بر روی سطح الگو ومطابقت دادن ان با تغییرات حاصل شده بر روی ساعت اندازگیری دیگر می توان پروفیل خطی اندازگیری نمود .

در پروفیل سطحی عملیات  ، کنترل در مجموعه سطح انجام می پذیرد و فرم سطحی در تمامی جهات باید با فرم مورد نظر مطابقت داشته باشد.

به منظور کنترل پروفیل سطحی مانند روشهای بالا عمل کرده و تنها تفاوت این روش در کنترل فرم سطح می باشد که این کنترل در جهات مختلف سطح انجام می شود .

اعلام جوشکاری :

جوش گوشه ای :Flat  

مانند شکل :

سایر اعلام موجود در نقشه های صنعتی :                                                                                 ..                       ..

کاربرد خط و دو نقطه :

در مواقعی که بر روی سطح قطعه کار عملیات آبکاری ( سخت کاری ) انجام شود بر روی سطح از این علامت استفاده می گردد .

 

 تا لیف وگردآوری:حمید ماهرانی

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و دوم تیر 1391ساعت 9:49  توسط ماهرانی  |